Trębki

W średniowieczu, na terenie obecnej gminy Szczawin Kościelny zaczynają powstawać pierwsze osady. Najprężniej rozwijała się wieś Trębki ( Trambki, Trampki, Trąbka, Trembki). Pierwsze wzmianki o tej miejscowości pochodzą z 1303 roku, kiedy to biskup poznański Andrzej Szymonowicz wystawił dokument, w którym erygował kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i Wszystkich Świętych. Fundatorem nowo konsekrowanego kościoła był Andrzej z Trębek, będący prawdopodobnie protoplastą potężnej i władczej linii rodu Prawdziców z Trębek. Późniejszym właścicielem został kasztelan warszawski – Szydłowski, po którym dobra trębskie odziedziczył jego zięć Gutakowski. Na początku XIX wieku wieś należała do rodziny Łączyńskich. Piastujący wówczas funkcje dziedzica dóbr Trębki i Wola Trębska oraz starosty gąbińskiego i podkomorzego gostynińskiego, Stanisław Łączyński, ufundował w miejsce spalonego,  obecny kościół pod wezwaniem św. Stanisława Kostki w 1802 roku. Natomiast już w drugiej połowie XIX wieku ziemia trębska przeszła w ręce rodziny Małkowskich. W XX wieku Trębki przeszły w posiadanie rodziny Radziszewskich, następnie Natansonów. Natomiast kiedy w 1918 roku dobra trębskie wykupiła rodzina Janoszów, wybudowano gorzelnię, osiedlę domków pracowniczych, młyn parowy, nadając miejscowości charakter przemysłowy.

W XVI w. Trębki posiadały prawa miejskie, ale na początku XiX w. były już wsią i tak pozostało do dzisiaj.

Zespół dworski w Trębkach składa się z dwóch dworów, z których pierwszy zbudowany został prawdopodobnie dla rodziny Łączyńskich w połowie XIX wieku. W niedługim czasie, gdyż już w drugiej połowie XIX wieku nastąpiła jego rozbudowa dla potrzeb rodziny Małkowskich lub Radziszewskich.

Zespół dworski XVIII-XIX w Trębki. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://www.eholiday.pl/info-trebki-44976-zdjecie-32724.html

Jest to dworek parterowy, zaś podpiwniczony tylko w części. Budynek wyposażony został ponadto w ganek z trójkątnym, drewnianym szczytem, który wsparty został na toskańskich kolumnach. Wewnątrz budynku charakterystyczny jest dwutraktowy układ wnętrz.

Marciniak Barbara: Zespół dworski XVIII-XIX w Trębki. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://www.panoramio.com/photo/45596960

Veloman: Dworek w Trębkach: [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013].
Dostępny w Internecie: https://picasaweb.google.com/velomanlodz/DworyPaAce#5136152946027420498

Drugi z dworków, wchodzących w skład opisywanego zespołu dworskiego, wzniesiony został mniej więcej w tym samym czasie co pierwszy, zapewne dla rodziny Małkowskich, w której urodził się założyciel harcerstwa polskiego – Andrzej Małkowski. Dlatego znajduje się tu wmurowana tablica pamiątkowa i pomnik Andrzeja Małkowskiego.

Andrzej Małkowski. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: goo.gl/fB2r9m

Tablica Pamiątkowa. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie:  goo.gl/NMMWEu

Józef Łukaszewicz w Krótkim opisie historycznym kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej, pisze:

W roku 1603 Trębki natenczas miasteczko, oppidum, należało w części do Trębskich, w części do Sokołowskiego, starosty brzeskiego. Kościół tutejszy parochialny, był w połowie murowany, w drugiej drewniany, słomą, na kształt stodoły (ad instar alodi) pokryty, i wymagał wielkiej naprawy tak wewnątrz, jako też zewnątrz. W roku 1661 w czasie wizyty Tholibowskiego Trębki należały do Konstantego Szczawińskiego, kasztelana kruświckiego i do Pawła Lasockiego. Na wiele lat przed tą wizytą kościół w Trębkach spalił się i tylko ściany z części jego murowanej stały. Tholibowski zalecił proboszczowi, aby się starał o odbudowanie na nowo tej świątyni. (Ecclesiam a tot annis conflagratam curet R Parochus restaurari). Kiedy i w jaki sposób stało się temu zaleceniu biskupa Tholibowskiego zadość, nie wiadomo mi.
Uposażeniem kościoła tutejszego, prócz łanu roli w Trębkach, były dziesięciny ze wsi: Poborza, Przyzorza (należała do Arciszewskiego protestanta roku 1603) Długołęki, Skrzany, Trębki, Wola trębska, tudzież z młynów zwanych Skoki, Zelazny, Mniszek i trębski młyn.

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Stanisława Kostki w Trębkach wzniesiony został w 1802 roku. Projektodawcą tej budowli był architekt Hilary Szpilkowski. Kościół posiada cechy stylu klasycystycznego i zwrócony jest częścią pezbiterialną na południowy-wschód.

Kościół w Trębkach. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,2161.html

Kościół w Trębkach. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: goo.gl/j52t3I

Wnętrze kościoła charakteryzują ścięte naroża nawy z absydą ołtarzową w kształcie półkuli. Po obydwu bokach absydy ołtarzowej znajdują się pomieszczenia oraz skarbczyk z lożami na piętrze, zaprojektowane w kształcie podkowy, do których wchodzi się z owalnej kruchty. Od strony frontalnej w budynku mieści się kruchta i klatka schodowa, prowadząca na chór i poddasze. Natomiast wewnętrzne, boczne ściany nawy urozmaicone zostały płytkimi arkadowymi wnękami, ponad którymi rozciągają się wokół ząbkowe gzymsy i półkoliste okna. Do najcenniejszych elementów kościoła  należy klasycystyczny ołtarz główny, datowany na początek XIX wieku, projektu Hilarego Szpilkowskiego, który zdobi obraz Chrystusa Ukrzyżowanego, pochodzący prawdopodobnie z pierwszej połowy XIX wieku.

Kościół w Trębkach. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: goo.gl/y8VGa0

Nagrobek Anieli z Pruszaków Higersbergerowej. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/gallery,1,2161.html

Aniela z Pruszaków Higersbergerowa żyła w latach 1837-1877 Pochowana jest na przykościelnym cmentarzu w Trębkach.

Wg Józefa Łukaszewicza: o szkole w Trębkach taka jest wzmianka w wizycie Goślickiego z roku 1603: "Rektorowi szkoły z kantorem i kościelnym, płaci pleban 20 złotych rocznie. Prócz tego Rektor szkoły ma dziesięcinę snopową od trzech kmieci"

Szkoła podstawowa w Trębkach. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://sptrebki.superszkolna.pl/cms/3333/historia_szkoly

Szkoła w Trębkach istnieje od około 1860 roku. W początkowym okresie jest bardzo prawdopodobne, że nauczycielem był miejscowy proboszcz lub też osoby przypadkowe. Około 1864 roku rząd carskiej Rosji zezwolił na budowę budynku szkolnego, składającego się z jednej izby lekcyjnej i mieszkania nauczyciela. W tym czasie szkole podlegała również szkoła w Krzymowie, mieszcząca się w izbie chłopskiej.
W roku 1920 po reformie szkolnictwa polskiego powstała Szkoła Powszechna II stopnia w zakresie sześciu klas podstawowych. W roku 1938 po długich staraniach rozpoczęto budowę nowego budynku szkolnego. Plan budowy przewidywał sześć izb lekcyjnych, salę gimnastyczną i tzw. ustępy. Pobudowano jednak cztery sale lekcyjne, kancelarię i pokoik w drugim końcu korytarza, gdzie mieściły się pomoce naukowe. W budynku tym do dziś mieści się szkoła. Do 1939 roku w szkole uczyło sie ok. 220 dzieci (po 55 w jednej sali lekcyjnej), zajęcia odbywały się na dwie zmiany.
 Po wybuchu II wojny światowej całe wyposażenie szkoły zostało rozgrabione przez ludność lub wywiezione przez okupanta. W marcu 1940 roku władze okupacyjne zwolniły polskich nauczycieli, a szkołę oddano na użytek dzieciom niemieckim. Dzieci polskie, pragnące się uczyć musiały chodzić do szkoły w Stefanowie Suserskim, gdzie nauczano w języku niemieckim.
W marcu 1945 roku po wyzwoleniu tutejszych ziem, rozpoczęto naukę w języku polskim. Zostały przeprowadzone prowizoryczne egzaminy, na podstawie których przydzielano dzieci do klas. Najwyższą programowo klasą była klasa III. W szkole uczyło się ok. 300 dzieci. Nauczano na podręcznikach sprzed wojny...
Do tej właśnie szkoły, w latach 1923 - 1929 uczęszczała moja babcia, która mieszkała w Woli Trębskiej. Niedaleko jej domu rodzinnego rozciągają się piękne mazowieckie lasy...

Marciniak Barbara: Wola Trębska. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://mapa.nocowanie.pl/smolenta/zdjecia/21139776/

Marciniak Barbara: Wola Trębska. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013]
Dostępny w Internecie: http://mapa.nocowanie.pl/smolenta/zdjecia/21139956/

Bibliografia:

• Łukaszewicz Józef: Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej. T. 3.  Poznań, 1863, s. 274-275 
• Szkoła Podstawowa w Trębkach. Historia. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013] Dostępny w Internecie: http://sptrebki.superszkolna.pl/cms/3333/historia_szkoly 
• Urząd Gminy Szczawin Kościelny. [online].[Dostęp do Internetu: 04.11.2013] Dostępny w Internecie: http://www.szczawin.pl